Marek Antoniusz

Marek Antoniusz urodził się w 82 p.n.e. w Rzymie, był synem Marka Antoniusza Kretyka, i wnukiem Marka Antoniusza Oratora. Jego matka – Julia – była daleką krewną Cezara. Ojciec zmarł w młodym wieku i matka wyszła ponownie za mąż, za Publiusza Korneliusza Lentulusa Surę, senatora zamieszanego w spisek Katyliny i straconego w 63 r. z rozkazu Cycerona.

Młode lata Marek Antoniusz trwonił, wraz z braćmi, Lucjuszem i Gajuszem oraz przyjaciółmi prowadząc lekkomyślne życie, wypełnione hazardem, pijaństwem i miłosnymi aferami.

W wieku około 20 lat wyjechał do Grecji studiować retorykę. Tam przyłączył się do legionów zdążających pod wodzą prokonsula Alulusa Gabiniusza do Syrii. W czasie tej kampanii zademonstrował swoje talenty jako dowódca jazdy i zdobył sobie uznanie swoją odwagą i dzielnością. Po raz pierwszy odwiedził wtedy Egipt i Aleksandrię.

Marek Antoniusz stronnikiem Cezara

W 54 roku p.n.e. został jednym z dowódców w armii Cezara w Galii. Tu ponownie udowodnił swoje wysokie kompetencje dowódcy wojskowego, choć wprowadzał swoją osobowością zamieszanie i swoim zachowaniem irytował nawet samego Cezara. Tym niemniej stał się oddanym stronnikiem tego ostatniego.

W 51 roku p.n.e. sprawował urząd kwestora. Swoje urzędowanie w charakterze trybuna ludowego w roku 50 p.n.e. poświęcił wspieraniu sprawy Cezara. Ówczesna sytuacja polityczna zdominowana była konfliktem Cezara i konserwatywnego skrzydła senatu pod przywództwem Pompejusza. Marek Antoniusz żądał w senacie, żeby oprócz Cezara, któremu kończył się drugi 5-letni okres władzy prokonsularnej w Galii, władzę na wojskiem zdał również Pompejusz. Ten wniosek został odrzucony, a gwałtowne wystąpienia Antoniusza przeciwko wrogom Cezara doprowadziły do usunięcia Marka z senatu.

Udał się, więc na północ Italii do stacjonującego tam z wojskiem Cezara, dostarczając mu pretekstu do rozpoczęcia wojny. Po sławnym przekroczeniu Rubikonu, wojna domowa stała się faktem. W czasie jej trwania Marek Antoniusz był głównym współpracownikiem Cezara. O zaufaniu Cezara świadczyło to, że w rozstrzygającej bitwie z Pompejuszem pod Farsalos powierzył dowództwo lewego skrzydła swej armii właśnie Antoniuszowi.

Gdy Cezar objął władzę dyktatora mianował Antoniusza dowódcą jazdy. W tym charakterze w 47 roku p.n.e. podczas nieobecności Cezara, walczącego w Afryce ze zwolennikami Pompejusza, Antoniusz sprawował władzę w Rzymie. Okazało się, że jego kwalifikacje administracyjne są dużo gorsze niż wojskowe. Doprowadził do licznych konfliktów w mieście. Niezadowolony Cezar odsunął Antoniusza od wszelkiej odpowiedzialności na dwa lat. Dopiero w 44 roku p.n.e. nastąpiło ponowne zbliżenie i Marek Antoniusz został wybrany na kolegę w piątym konsulacie Cezara.

Idy marcowe

15 marca 44 roku, w idy marcowe, Cezar został zabity przez grupę spiskowców pod przywództwem Brutusa i Kasjusza w gmachu senatu. Antoniusz uciekł, obawiając się rzezi stronników zamordowanego. Wkrótce jednak ochłonął i zaczął opanowywać sytuację. Przejął m.in. skarb państwa oraz dokumenty z kancelarii Cezara.

Początkowo dążył do porozumienia ze spiskowcami. Zgodził się z wnioskiem Cycerona dotyczącym amnestii dla zabójców, którą uchwalił senat. W czasie pogrzebu Cezara 20 kwietnia, prowadzący ceremonię Antoniusz, dramatyczną przemową, spowodował wzburzenie ludu rzymskiego. Zamieszki skierowane przeciw spiskowcom zmusiły ich do opuszczenia miasta.

Drugi triumwirat

Śmierć Cezara okazała się początkiem nowej wojny domowej i walki o władzę. Po kilku miesiącach zamieszania władzą podzielili się trzej ludzie: Marek Antoniusz, Oktawian August – główny spadkobierca Cezara, i Lepidus. W 44 roku p.n.e. powołani zostali oficjalnie na 5 lat jako triumwirzy.

Po zwycięstwach w bitwach pod Filippi i popełnionych tam samobójstwach Brutusa i Kasjusza władza triumwirów nie podlegał już żadnym ograniczeniom. Lepidus przejął kontrolę na zachodnią częścią, Oktawian pozostał w Italii, a Markowi Antoniuszowi przypadł w udziale Wschód.

W czasie podróży do wschodnich prowincji Antoniusz spotkał w 41 roku p.n.e królową Egiptu, Kleopatrę, która zostaje jego kochanką. W tym czasie w Italii dochodzi do rewolty, na czele której stanęła Fulwia, żona Antoniusza i jego brat Lucjusz. Zostali jednak oblężeni w Peruzji przez wojska Oktawiana i zmuszeni głodem do poddania się. Fulwia poszła na wygnanie i zmarła wkrótce.

Otwarło to drogę do ponownego porozumienia Antoniusza z Oktawianem, zawartego traktatem w Brundizjum, i potwierdzonego małżeństwem Antoniusza z Oktawią, siostrą Oktawiana. Jej wpływ doprowadził po kolejnych kłótniach Oktawiana i Augusta do zawarcia kolejnego traktatu w Tarencie w 38 roku p.n.e., odnawiającego triumwirat na kolejne pięć lat.

Antoniusz na Wschodzie

Sceptycznie nastawiony do intencji Oktawiana Marek Antoniusz, zdecydował się na wyjazd do Aleksandrii, pozostawiając brzemienną żonę w Rzymie. Za fundusze pożyczone od Kleopatry zaciągnął wojska na wyprawę na Partię. Kampania okazała się nieudana i Antoniusz stracił większość armii.

Tymczasem Oktawian zdołał wyeliminować Lepidusa, jako konkurenta do władzy, przeciągał koła rzymskiej arystokracji na swoją stronę, w czym pomocne mu było małżeństwo z Liwią oraz prowadził propagandową kampanię oskarżeń wobec Antoniusza.

Antoniusz za egipskie pieniądze poprowadził następną kampanię. Inwazja Armwnii okazała się sukcesem. W czasie triumfu celebrowanego w Aleksandrii ogłosił postanowienia polityczne, ostatecznie kończące porozumienie z Oktawianem.

Dzieciom, które miał z Kleopatrą przyznał królestwa: Aleksandrowi Heliosowi - Armenię i Patrię, Kleopatrze Selenie - Cyrenajkę i Libię, Ptolemeuszowi Filadelfowi - Syrię i Cylicję.

Najważniejszy było proklamowanie Cezariona, syna Kleopatry i Cezara, współwładcą Egiptu i legalnym synem i spadkobiercą Cezara. Uderzało to w podstawy władzy Oktawiana jako adoptowanego syna Cezara i jego dziedzica. Posunięcie to było nie do zaakceptowania przez Oktawian i po wygaśnięciu triumwiratu w 33 roku p.n.e. rozpoczęła się nowa wojna domowa. Obie strony prowadziły wojnę propagandową, w której Oktawian był oskarżany o uzurpację władzy i sfałszowanie testamentu Cezara, a Antoniusz o nielegalne sprawowanie władzy w prowincjach, prowadzenie wojen bez zgody senatu i dążenie do władzy królewskiej.

W 31 roku p.n.e., doszło do bitwy morskiej pod Akcjum, w której flota Antoniusza i Kleopatry została zniszczona, a oni sami zmuszeni do ucieczki do Egiptu. W roku następnym Oktawian dokonał inwazji na Egipt. Marek Antoniusz popełnił samobójstwo.

Źródło:

- Yann Le Bohec – Encyklopedia Odkrycia młodych – Nr 21 Podboje Cesarstwa Rzymskiego

Pryncypat

Literatura

Józef Wolski, "Historia powszechna. Starożytność", Warszawa PWN, wyd. III, 1979